2. HAVAJI

Havaji su ostrvski arhipelag u severnom Pacifiku. Sastoje se od ukupno 137 ostrva od kojih su osam glavna – Havaji (Veliko ostrvo), Maui, Oahu, Molokai, Lanai, Kauai, Niihau i Kahoolave. Sva glavna ostrva osim ostrva Kahoolave, koje je tokom XX veka služilo kao poligon za bombardovanje od strane vojske SAD, naseljena su. Ostrvo Kahoolave je najmanje od glavnih havajskih ostrva i, zbog nedostatka pitke vode, oduvek je bilo slabo naseljeno. Maksimalan broj stanovnika je bio oko 90 u XIX veku. Posle više decenija korišćenja za testiranje oružja od strane oružanih snaga SAD, 1994. godine ostrvo je vraćeno državi Havaji. Danas nema stalnih stanovnika i može se koristiti isključivo u kulturne i religiozne svrhe.

Ostrva su otkrili i prvi naselili Polinežani između 900. i 1300. godine. Pre pripajanja Sjedinjenim Američkim Državama Havaji su bili kraljevina koju je osnovao Kamehameha I kada je 1795. godine ujedinio ostrva i započeo vladavinu kraljevske loze Kamehameha. Ovaj period je trajao do 1863. godine kada je zbačen poslednji vladar iz dinastije Kamehameha. Danas, Havaji politički pripadaju Sjedinjenim Američkim državama, čija su najnovija i pedeseta članica, koja su postali 1959. godine, ukazom predsednika Dvajta Ajzenhauera, a nakon referenduma na kome se 93% populacije izjasnilo za pripajanje SAD-u. Geografski, Havaji ne pripadaju severnoj Americi, kao i ni jednom drugom kontinentu. Havaji su jedina američka savezna država koja se sastoji isključivo od ostrva. Glavni grad američke savezne države Havaji je Honolulu, koji se nalazi na ostrvu Oahu i ima oko milion stanovnika.

3. AUSTRONEŽANSKI JEZICI

Zbog velike geografske i jezičke udaljenosti o austronežanskim jezicima, čak i onima kojima govore stotine miliona ljudi širom sveta, na našim prostorima se malo zna. Zato smo odlučili da jedno poglavlje ove knjige posvetimo ovoj jezičkoj porodici.

Austronežanski jezici su jedna od najvećih jezičkih porodica na svetu. Ova porodica obuhvata više od 1.200 jezika kojima se govori od Madagaskara do Havaja. Broj govornika ovih jezika varira od nekoliko desetina u slučaju Tobijasnkog jezika koji se govori na ostrvu Palau, do nekoliko stotina miliona govornika u slučaju javanskog, indonežanskog, tagaloga ili malagaškog jezika. Havajski jezik, koji je glavna tema ove knjige, spada u polinežansku podgrupu austronežanskih jezika.

Možda najpoznatija podgrupa austronežanskih jezika su polinežanski jezici, koji su poznati po svojoj širokoj geografskoj rasprostranjenosti, ali međusobnoj sličnosti. „Polinezijski trougao“, koji definišu Havaji, Uskršnje ostrvo i Novi Zeland, obuhvata područje oko dva puta veće od kontinentalnog dela Sjedinjenih Država. Pored toga, u Mikroneziji i Melaneziji se nalazi oko 18 društava koja govore polinežanskim jezicima. Čini se da su maorski i havajski, dva istočnopolinežanska jezika koja su razdvojena hiljadama kilometara okeana, približno jednako slični kao holandski i nemački.